تبریز؛ جهانِ کشف‌نشده یک شهر
تبریز؛ جهانِ کشف‌نشده یک شهر
تبریز با برخورداری از ظرفیت‌های گسترده تاریخی، فرهنگی، هنری و اقتصادی، بار دیگر در کانون توجه برنامه‌های مرتبط با شهرهای خلاق قرار گرفته است؛ موضوعی که با ازسرگیری فعالیت‌های انستیتو شهرهای خلاق کشور در آذربایجان شرقی و معرفی مدیر دفتر استانی این مجموعه، وارد مرحله تازه‌ای شده و شناسایی و معرفی توانمندی‌های تبریز، مراغه و اهر برای حضور در شبکه جهانی شهرهای خلاق یونسکو را دنبال می‌کند.

به گزارش جارچی آذربایجان ، کامران رحمتی، مدیرعامل انستیتو شهرهای خلاق کشور، عصر شنبه در نشست خبری این مجموعه و آیین معارفه فریدون نعمت‌زاده به‌عنوان مدیر دفتر انستیتو شهر خلاق آذربایجان شرقی، با اشاره به قابلیت‌های فرهنگی، هنری و اقتصادی شهرهای استان اظهار کرد: تبریز از ظرفیت‌های قابل بررسی در هر هفت حوزه شبکه جهانی شهرهای خلاق یونسکو برخوردار است و ضروری است این توانمندی‌ها با رویکردی علمی شناسایی، مستندسازی و برای معرفی در سطح بین‌المللی آماده شوند.

وی با اشاره به توقف طولانی‌مدت پیگیری‌های مربوط به این موضوع افزود: پس از حدود ۱۵ سال، فعالیت‌های مرتبط با شهر خلاق در آذربایجان شرقی بار دیگر آغاز می‌شود و در مرحله نخست، تبریز، مراغه و اهر به‌عنوان شهرهای دارای اولویت مطالعاتی انتخاب شده‌اند.

رحمتی با بیان اینکه هدف از این برنامه صرفاً کسب یک عنوان بین‌المللی نیست، تصریح کرد: شناسایی داشته‌های بومی، معرفی ظرفیت‌های فرهنگی و هنری، برندسازی و تبدیل این قابلیت‌ها به فرصت‌های اقتصادی، از مهم‌ترین اهداف حرکت به سمت شهر خلاق است. تحقق این رویکرد نیز بدون مشارکت مردم، همراهی رسانه‌ها و همکاری مجموعه‌های مرتبط امکان‌پذیر نخواهد بود.

مدیرعامل انستیتو شهرهای خلاق کشور در تشریح مفهوم شهر خلاق گفت: این رویکرد بر استفاده از هنر، فرهنگ، خلاقیت و توانمندی‌های انسانی برای ایجاد ارزش اقتصادی و تولید ثروت استوار است. در چنین الگویی، جوامع می‌توانند بدون اتکای مستقیم به منابع طبیعی، معادن و ذخایر انرژی، از طریق اندیشه، مهارت و ابتکار شهروندان خود زمینه ایجاد کسب‌وکار و رونق اقتصادی را فراهم کنند.

وی با اشاره به اینکه خلاقیت از ظرفیت‌های ذاتی انسان به شمار می‌رود، افزود: هرگاه ساکنان یک شهر یا روستا بتوانند با استفاده از هنر و مهارت‌های خود فعالیت اقتصادی ایجاد کنند و چرخه‌ای پایدار از تولید و اشتغال شکل دهند، آن منطقه در مسیر تحقق الگوی شهر خلاق قرار گرفته است.

رحمتی برای تبیین آثار اقتصادی این رویکرد، تجربه روستای مصر در استان اصفهان را نمونه‌ای از بهره‌گیری موفق از ظرفیت‌های بومی عنوان کرد و گفت: این روستا در گذشته منطقه‌ای بیابانی با جمعیتی حدود ۵۰۰ نفر بود و بخش قابل توجهی از جوانان آن برای دستیابی به فرصت‌های شغلی و امکانات بیشتر به شهرهای بزرگ مهاجرت می‌کردند.

به گفته وی، پیشنهاد بازسازی خانه‌های سنتی و کاهگلی روستا از سوی کدخدای وقت، یوسف، زمینه شکل‌گیری یک ایده گردشگری را فراهم کرد. وی پس از مراجعه به تهران و مذاکره با آژانس‌های مسافرتی، شرایط میزبانی رایگان از گردشگران را برای مدت یک سال فراهم کرد؛ اقدامی که به‌تدریج موجب شناخته شدن این روستا در سطح کشور شد.

وی ادامه داد: اکنون حدود ۲۰ سال از اجرای این ایده می‌گذرد و هر هفته نزدیک به ۴۰ دستگاه اتوبوس از تهران، با حدود یک‌هزار و ۵۰۰ گردشگر، راهی این منطقه می‌شوند. گسترش گردشگری نیز زمینه بازگشت بخشی از مهاجران، ایجاد هتل‌ها و اقامتگاه‌های بوم‌گردی و شکل‌گیری فعالیت‌های اقتصادی جدید را فراهم کرده است.

مدیرعامل انستیتو شهرهای خلاق کشور تأکید کرد: تجربه روستای مصر نشان می‌دهد که با شناسایی درست داشته‌های محلی و استفاده از ظرفیت‌های انسانی می‌توان بدون اتکا به منابع طبیعی، زمینه تحول اقتصادی یک منطقه را فراهم کرد. فرهنگ، هنر و ویژگی‌های اجتماعی هر منطقه نیز از مهم‌ترین سرمایه‌هایی هستند که در صورت معرفی مناسب می‌توانند به مزیت اقتصادی تبدیل شوند.

رحمتی در ادامه، برندسازی را از پیش‌نیازهای توسعه شهرهای خلاق دانست و اظهار کرد: نخستین گام در این مسیر، شناسایی ویژگی‌های متمایز هر شهر و معرفی آن‌ها در قالب یک برند مشخص است. شناخته شدن این ویژگی‌ها می‌تواند زمینه جذب گردشگر را فراهم کند و با افزایش حضور گردشگران، انگیزه سرمایه‌گذاران برای فعالیت در منطقه نیز افزایش می‌یابد.

وی افزود: توسعه زیرساخت‌های عمرانی، اجتماعی و فرهنگی، ایجاد فرصت‌های شغلی، افزایش رونق اقتصادی و تقویت اقتصاد مقاومتی از جمله نتایج مورد انتظار این فرایند است و به همین دلیل، شهر خلاق می‌تواند در مسیر تحقق توسعه پایدار مناطق نقش مؤثری داشته باشد.

مدیرعامل انستیتو شهرهای خلاق کشور با اشاره به شکل‌گیری شبکه جهانی شهرهای خلاق یونسکو در سال ۲۰۰۴ خاطرنشان کرد: این شبکه با هدف تقویت همکاری‌های بین‌المللی و بهره‌گیری از ظرفیت فرهنگ و خلاقیت در توسعه شهرها فعالیت می‌کند و شهرها بر اساس توانمندی‌های تخصصی خود در هفت حوزه مورد ارزیابی قرار می‌گیرند.

وی با اشاره به حضور شش شهر ایران در این شبکه جهانی گفت: اصفهان و بندرعباس در حوزه صنایع‌دستی، رشت و کرمانشاه در زمینه خوراک و غذاهای محلی، سنندج در حوزه موسیقی و کاشان در بخش طراحی شهری به شبکه جهانی شهرهای خلاق یونسکو پیوسته‌اند.

رحمتی درباره پیشینه تلاش‌ها برای ثبت جهانی تبریز نیز اظهار کرد: در سال ۱۳۹۱ پیشنهادی برای ثبت تبریز به‌عنوان نخستین شهر خلاق ایران تهیه شد، اما این موضوع به دلایلی به نتیجه نرسید. با وجود ظرفیت‌های گسترده این شهر، تبریز تاکنون در فهرست شهرهای خلاق یونسکو قرار نگرفته است.

وی با تأکید بر ضرورت بررسی تخصصی قابلیت‌های تبریز گفت: این شهر در هر هفت حوزه مورد توجه یونسکو ظرفیت‌های قابل بررسی دارد و باید با انجام مطالعات علمی، شاخص‌های موجود شناسایی و مستندات لازم برای معرفی آن در سطح بین‌المللی تهیه شود.

رحمتی همچنین با تشریح پیشینه فعالیت انستیتو شهرهای خلاق کشور بیان کرد: انستیتو ملی شهر خلاق در اسفند سال ۱۳۹۱ با ماهیت علمی و پژوهشی تأسیس شده و به‌عنوان مجموعه‌ای غیردولتی و مردمی در استان‌های مختلف کشور فعالیت می‌کند. بررسی توانمندی شهرها و پیگیری فرایندهای مرتبط با ثبت جهانی آن‌ها از جمله مأموریت‌های این مجموعه است.

وی توضیح داد: در این فرایند، ابتدا ظرفیت‌های هر شهر در هفت حوزه تعیین‌شده بررسی می‌شود و سپس با توجه به ویژگی‌های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی آن، مناسب‌ترین حوزه تخصصی انتخاب خواهد شد. پس از تعیین حوزه، تدوین پرونده و اجرای برنامه‌های مرتبط با مشارکت مردم آغاز می‌شود؛ فرایندی که حدود دو سال زمان نیاز دارد و پس از تکمیل مستندات، امکان ارسال پرونده به یونسکو و حضور ارزیابان برای بررسی ظرفیت‌های شهر فراهم خواهد شد.

مدیرعامل انستیتو شهرهای خلاق کشور درباره اولویت‌های مطالعاتی آذربایجان شرقی نیز گفت: بر اساس بررسی‌های مقدماتی، تبریز در حوزه ادبیات، اهر در زمینه صنایع‌دستی و مراغه در حوزه خوراک و غذاهای محلی از ظرفیت‌های لازم برای پیگیری ثبت جهانی برخوردار هستند. البته سایر شهرهای استان نیز می‌توانند آمادگی خود را برای ورود به این فرایند اعلام کنند تا قابلیت‌های آن‌ها مورد بررسی قرار گیرد.

وی با اشاره به دستاوردهای احتمالی عضویت تبریز در شبکه جهانی شهرهای خلاق اظهار کرد: حضور در این شبکه می‌تواند اعتبار بین‌المللی شهر را افزایش دهد و زمینه معرفی گسترده‌تر پیشینه تاریخی، فرهنگی و هنری تبریز را فراهم کند. همچنین تقویت برند شهری، جذب گردشگر و سرمایه‌گذار و رونق اقتصاد محلی از جمله فرصت‌هایی است که می‌توان در این مسیر دنبال کرد.

رحمتی با تأکید بر اهمیت دیپلماسی فرهنگی و اقتصادی افزود: معرفی توانمندی‌های شهرهای ایران در سطح بین‌المللی، به‌ویژه در شرایط جنگی امروز، می‌تواند در شناخت بهتر واقعیت‌های فرهنگی، تاریخی و اجتماعی کشور و اصلاح نگاه افکار عمومی جهان نسبت به ایران مؤثر باشد. شبکه شهرهای خلاق نیز فرصتی برای عرضه فرهنگ، هنر، ادبیات و ظرفیت‌های بومی کشور در عرصه جهانی فراهم می‌کند.

مشارکت مردم و رسانه‌ها؛ ضرورت تحقق شهر خلاق

در ادامه این نشست، فریدون نعمت‌زاده، مدیر دفتر انستیتو شهر خلاق آذربایجان شرقی، با تأکید بر نقش مشارکت اجتماعی در تحقق اهداف این مجموعه اظهار کرد: ثبت جهانی تبریز به‌عنوان شهر خلاق بدون همراهی و مشارکت مردم امکان‌پذیر نیست و برای دستیابی به این هدف باید ظرفیت‌های اجتماعی در مسیری مشترک قرار گیرند.

وی رسانه‌ها را از عوامل اثرگذار در معرفی توانمندی‌های شهرها دانست و افزود: زمانی که مردم و رسانه‌ها برای تحقق یک هدف مشترک همراه شوند، زمینه دستیابی به نتایج مطلوب فراهم می‌شود. از این رو، رسانه‌ها می‌توانند در شناسایی، معرفی و برجسته‌سازی قابلیت‌های فرهنگی و اقتصادی شهرهای استان نقش مهمی ایفا کنند.

نعمت‌زاده با اشاره به وجود ظرفیت‌های کمتر شناخته‌شده در شهرهای مختلف آذربایجان شرقی تصریح کرد: در کنار تبریز، شهرهای دیگری نیز در استان از قابلیت‌های ارزشمندی برخوردارند که برخی از آن‌ها حتی در سطح کشور کم‌نظیر هستند، اما تاکنون به اندازه کافی معرفی نشده‌اند. شناسایی و شناساندن این توانمندی‌ها می‌تواند زمینه بهره‌برداری بهتر از ظرفیت‌های موجود را فراهم کند.

مدیر دفتر انستیتو شهر خلاق آذربایجان شرقی همچنین با اشاره به توانمندی‌های اقتصادی و مهارتی بانوان استان گفت: در میان بانوان خانه‌دار ظرفیت‌های قابل توجهی وجود دارد که با شناسایی استعدادها، حمایت از توانمندی‌ها و ایجاد بستر مناسب برای فعالیت، می‌توان آن‌ها را به فرصت‌های اقتصادی و زمینه‌ای برای اشتغال و درآمدزایی تبدیل کرد.

وی با بیان اینکه معرفی قابلیت‌های استان در سطح بین‌المللی از برنامه‌های این مجموعه است، خاطرنشان کرد: تلاش می‌کنیم با استفاده از ایده‌های خلاقانه، ویژگی‌های منحصربه‌فرد، زیبایی‌ها و توانمندی‌های شهرهای آذربایجان شرقی را شناسایی و به مخاطبان جهانی معرفی کنیم.

نعمت‌زاده در پایان، ایجاد ارزش اقتصادی و برندسازی را از اولویت‌های فعالیت دفتر استانی انستیتو شهر خلاق برشمرد و گفت: هدف اصلی، شناسایی ظرفیت‌های شهرهای استان و فراهم کردن زمینه حرکت آن‌ها به سمت ثبت در شبکه جهانی شهرهای خلاق یونسکو است؛ مسیری که پیش از هر چیز به شناخت، تقویت و معرفی داشته‌های بومی و تبدیل آن‌ها به فرصت‌های اقتصادی پایدار نیاز دارد.