جارچی آذربایجان/ ترافیک پدیدهای وابسته به شهرهای مدرن است ، مسئلهای که با تمرکز جمعیت، افزایش سفرهای شهری و تغییر سبک زندگی در همه نقاط جهان گسترش یافته است.
این گزارش از دل یک نشست رسمی بیرون آمده است، نشستی که پشت درهای بسته برگزار نشد و حرفهایش هم تعارفآمیز نبود در یک جلسه تخصصی با حضور مدیرکل دفتر فنی استانداری آذربایجان شرقی، معاون حملونقل و ترافیک شهردار تبریز و رئیس پلیس راهور تبریز ترافیک نه بهعنوان یک مشکل روزمره بلکه بهمثابه یک زخم قدیمی شهری مورد واکاوی قرار گرفت.
آنچه در این نشست شنیده شد بیش از آنکه آمار و گزارش باشد اعترافهایی صریح به واقعیتی بود که سالهاست شهروندان تبریزی هر روز با آن زندگی میکنند ، شهری که راه داشت اما ارادهای هموزن توسعهاش شکل نگرفت.
بابک رضیمنش مدیرکل دفتر فنی استانداری آذربایجان شرقی با تأکید بر ماهیت جهانی این چالش میگوید ترافیک نه مختص ایران است و نه محدود به تبریز، بلکه یکی از پیامدهای طبیعی شکلگیری کلانشهرها به شمار میرود.
به گفته او حتی شهرهایی که امروز با بحران جدی ترافیک مواجه نیستند در صورت بیتوجهی به مدیریت تقاضای سفر، در آیندهای نزدیک با مشکلات جدی روبهرو خواهند شد.
از چالش تا فرصت/ تغییری که نیازمند جسارت است
رضیمنش معتقد است بسیاری از مسائل شهری در صورت برخورد علمی و نوآورانه میتوانند از بحران به فرصت تبدیل شوند همانگونه که برخی کشورها توانستهاند معضل پسماند را با فناوریهای نوین به منبع انرژی بدل کنند، در حوزه ترافیک نیز امکان تغییر مسیر وجود دارد به شرط آنکه نگاهها از سطح پروژههای مقطعی فراتر رود.
او نقش فرهنگسازی و آموزش عمومی را تعیینکننده میداند و بر این باور است که بدون همراهی شهروندان هیچ سیاست ترافیکی به موفقیت نخواهد رسید، جایی که رسانهها بهعنوان سرمایه اجتماعی نقشی کلیدی ایفا میکنند.
مثلث ترافیک/ معادلهای ناتمام
از منظر کارشناسی ترافیک تنها با توسعه معابر حل نمیشود، رضیمنش با اشاره به مثلث انسان، خودرو و جاده تأکید میکند که هر سه ضلع باید همزمان دیده شوند، نبود بسترهای فرهنگی، ضعف در اقناع افکار عمومی و نپذیرفتن اجتماعی طرحها از جمله موانعی بوده که اجرای برخی طرحهای مؤثر ترافیکی را با چالش مواجه کرده است.
پیادهراهها فرصتهای از دسترفته
برخی طرحهای پیادهمحور در تبریز میتوانستند ضمن کاهش ترافیک اقتصاد محلی را نیز متحول کنند. با این حال مقاومتهای اجتماعی و نگرانیهای کوتاهمدت مانع اجرای کامل این طرحها شد در حالی که مطالعات نشان میدهد بخش عمده خودروهای در حال تردد در تبریز تکسرنشین هستند و حجم ترافیک بیش از آنکه واقعی باشد حاصل الگوی نادرست سفرهای شهری است.
پروژههای بزرگ، بدون پیوست ترافیکی
مدیرکل دفتر فنی استانداری آذربایجان شرقی نسبت به اجرای پروژههای بزرگ شهری بدون مطالعات ترافیکی هشدار میدهد و معتقد است چنین پروژههایی ناخواسته به گرههای جدید ترافیکی منجر خواهند شد.
ابلاغ مبحث ۳۳ مقررات ملی ساختمان گامی مهم در این مسیر است، مقرراتی که صدور مجوز برای ساختمانهای پرتردد را منوط به انجام عارضهسنجی ترافیکی کرده و نقش شورای ترافیک را در جلوگیری از اجرای طرحهای ناهماهنگ پررنگتر ساخته است.
تبریز؛ رشد نامتوازن یک کلانشهر
محمدرضا روشنی معاون حملونقل و ترافیک شهردار تبریز با ارائه آماری قابلتأمل میگوید: طی چند دهه گذشته جمعیت و شبکه معابر تبریز حدود سه برابر شده اما تعداد خودروها رشدی سیبرابری داشته است.
این شکاف نشاندهنده افزایش وابستگی شهر به خودرو شخصی است، وابستگیای که در بسیاری از شهرهای توسعهیافته سالهاست با سیاستهای انسانمحور کنترل شده است.
موفقیتهای آماری/ هشدارهای پنهان
تبریز اگرچه توانسته رتبه خود در شدت ترافیک را بهبود بخشد و در ارزیابی عملکرد جایگاه نخست را کسب کند اما روشنی تأکید میکند که حفظ این جایگاه نیازمند سرمایهگذاری مستمر و تصمیمهای بلندمدت است.
او یکی از چالشهای اصلی را تضاد میان مطالبه عمومی برای روانی ترافیک و ضرورت حفظ ایمنی شهروندان میداند، تضادی که در صورت غلبه نگاه سرعتمحور میتواند به افزایش تصادفات و تلفات انسانی منجر شود.
دو نگاه دو سرنوشت
در جهان امروز دو رویکرد اصلی در مدیریت ترافیک وجود دارد خودرومحور و انسانمحور، تجربه جهانی نشان داده است که توسعه بزرگراهها و تقاطعهای غیرهمسطح لزوماً به کاهش ترافیک منجر نمیشود و حتی در بسیاری موارد استفاده بیشتر از خودرو را تشویق میکند.
در مقابل شهرهایی که به توسعه حملونقل عمومی، پیادهروی و دوچرخهسواری روی آوردهاند توانستهاند هم ترافیک را کنترل کنند و هم کیفیت زندگی شهری را ارتقا دهند.
روایت پلیس؛ آنچه در خیابان میگذرد
جهانگیر جهانگیری رئیس پلیس راهور تبریز از تردد روزانه حدود یک میلیون وسیله نقلیه در سطح شهر خبر میدهد؛ خودروهایی که بخش قابلتوجهی از آنها فرسوده و فاقد ایمنی لازم هستند.
او تأکید میکند که خیابانهای باریک هسته مرکزی تبریز توان تحمل بار ترافیکی ساختمانهای پرتراکم را ندارند و راهکار صرفاً ساخت پل و روگذر نیست بلکه حرکت بهسوی معابر انسانمحور و بازتعریف اولویتهاست.
*
ترافیک تبریزصرفاً حاصل افزایش خودروها نیست نتیجه سالها تصمیمگیری ناهماهنگ، نگاه پروژهمحور و غفلت از انسان بهعنوان محور اصلی شهر است. امروز تبریز در نقطهای ایستاده که ادامه مسیر گذشته هزینهای سنگینتر از تغییر مسیر خواهد داشت.
اگر قرار است این شهر دوباره حرکت کند باید پیش از گشودن گرههای خیابانها گره نگاه خود را باز کند.
