جارچی آذربایجان ؛ سمیه گل محمدی/ از خلیج فارس تا دریای خزر، نام نیروی دریایی ایران مترادف با امنیت، فناوری و حضور راهبردی است. در سالهایی که قدرت در جهان با «حضور در دریا» سنجیده میشود، ایران با تکیه بر توان بومی و نیروی انسانی متخصص، جایگاه خود را بهعنوان یکی از بازیگران اصلی امنیت منطقهای تثبیت کرده است.
این گزارش نگاهی دارد به توان و دستاوردهای نیروهای دریایی ارتش و سپاه؛ از زیردریاییهای ایرانی تا مأموریتهای دوردست در اقیانوسها.
دو نیروی مکمل در یک هدف
ایران در حوزه دریایی، دو نیروی قدرتمند و هماهنگ دارد: نیروی دریایی ارتش و نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.نخستین مأموریت حضور در آبهای آزاد و تأمین امنیت خطوط کشتیرانی ایران را بر عهده دارد و دومی با تاکتیکهای تند و دقیق، امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز را تضمین میکند.
یک کارشناس نظامی در گفتوگو با خبرنگار جارچی آذربایجان میگوید: این دو نیرو در واقع دو بال یک پرندهاند؛ ارتش قدرت راهبردی را تأمین میکند و سپاه سرعت و انعطاف را.
این تقسیم مأموریت سبب شده تا ایران، هم در آبهای نزدیک و هم در آبهای دور، حضور مؤثر و پایدار داشته باشد.
فناوری بومی؛ ستون فقرات اقتدار
در سالهای اخیر، نیروی دریایی ایران با اتکا به دانش داخلی توانسته است شناورهای پیشرفتهای همچون ناو جماران، دماوند و زیردریاییهای کلاس فاتح و غدیر را طراحی و بسازد.
سامانههای موشکی، راداری و ارتباطی تماماً بومیسازی شدهاند و حتی پهپادهای دریاپایه ایرانی نیز در مأموریتهای شناسایی بهکار گرفته میشوند.
فرمانده یکی از یگانهای رزمی دریایی میگوید: ما دیگر منتظر قطعه از خارج نیستیم. هرآنچه نیاز داریم، با تکیه بر توان متخصصان ایرانی میسازیم.
این خوداتکایی، نیروی دریایی ایران را از یک بازوی نظامی صرف، به نماد پیشرفت صنعتی و علمی کشور تبدیل کرده است.
رزمایشهایی با پیام صلح
رزمایشهایی که در سالهای اخیر اجرایی شده تنها نمایش قدرت نظامی نبودهاند؛ بلکه پیامی از صلح با اتکا به توان داخلی بودهاند. در این رزمایشها، یگانهای دریایی ارتش و سپاه بهصورت هماهنگ عملیاتهای سطحی، زیرسطحی و پهپادی را اجرا کردند.
حضور کشورهای همکار ازجمله چین و روسیه در برخی از این تمرینها، بُعد بینالمللی اقتدار دریایی ایران را تقویت کرده است.
یک تحلیلگر مسائل نظامی معتقد است:ایران در رزمایشها بهجای تهدید، پیام بازدارندگی و صلح منطقهای میفرستد؛ این همان تفاوت استراتژیک در رویکرد تهران است.
حضور در آبهای آزاد
از زمانی که ناوگروه ۸۶ نیروی دریایی ارتش مسیر خود را از خلیج فارس تا سواحل آمریکای جنوبی طی کرد، نگاه جهانی به قدرت دریایی ایران تغییر کرد. حضور در اقیانوسها برای کشوری با موقعیت ژئوپلیتیکی ایران، صرفاً نمایش قدرت نیست؛ نماد خودباوری و استقلال است.
این مأموریتهای دوربرد نشان میدهد که نیروی دریایی ایران، توان پشتیبانی لجستیکی، ناوبری و فنی لازم برای حضور پایدار در پهنههای بینالمللی را در اختیار دارد.
دریای خزر؛ حلقه شمالی امنیت
در شمال کشور، نیروی دریایی ارتش در دریای خزر نقش کلیدی در حفظ امنیت و منافع ایران دارد.
ناو «دماوند» و یگانهای گشت ساحلی، مراقبت از مرزهای آبی شمالی را برعهده دارند.
در این میان، دانشگاهها و مراکز صنعتی استان آذربایجان شرقی، با ساخت تجهیزات الکترونیکی و آموزش نیروهای متخصص، بخشی از پشتوانه فنی این اقتدار محسوب میشوند.
یک مسئول فنی در گفتوگو با خبرنگار جارچی آذربایجان میگوید: هرچند استان ما ساحل ندارد، اما در فناوری دریایی نقش جدی دارد. بسیاری از سامانههای ارتباطی ناوها در تبریز طراحی میشوند.
دریایی برای امنیت منطقهای
نیروی دریایی ایران تنها مدافع مرزهای ملی نیست؛ بلکه بخشی از امنیت جمعی منطقه را نیز تأمین میکند.
اسکورت کشتیهای تجاری، مقابله با دزدان دریایی در خلیج عدن و مشارکت در رزمایشهای مشترک منطقهای، از جمله مأموریتهایی است که نقش بینالمللی ایران را تقویت کرده است.
در واقع، حضور ایران در آبهای آزاد، ترجمه عملی از سیاست «امنیت منطقه بهدست کشورهای منطقه» است.
*
اقتدار دریایی ایران امروز حاصل سه مؤلفه است: دانش بومی، تجربه میدانی و ایمان ملی.نیرویی که با حداقل وابستگی، امنیت حداکثری را برای کشور و منطقه فراهم کرده است.
در جهانی که رقابت بر سر دریاها هر روز شدیدتر میشود، ایران نشان داده است که با تکیه بر توان خود، میتواند نهتنها از مرزهایش دفاع کند، بلکه امنیت را برای دیگران نیز معنا کند.
از دل موجها، پیامی شنیده میشود: «دریا در مشت ایران است؛ امن، مقتدر و بیدار.»
