جارچی آذربایجان؛ سمیه گل محمدی/ در سالهای اخیر دشمنشناسی از یک مفهوم صرفا امنیتی عبور کرده و به مسئلهای فکری و اجتماعی تبدیل شده است. میدان تقابل دیگر مرزهای جغرافیایی نیست؛ ذهنهاست. جنگ نرم با هدف تغییر ادراک و جهتدهی افکار عمومی تلاش میکند بدون درگیری آشکار نتیجهای ماندگار بهدست آورد.
فریب و دروغ؛ آغاز عملیات روانی
نقطه شروع جنگ نرم، فریب است؛ فریبی که اغلب چهرهای منطقی و حتی خیرخواهانه دارد، در این مرحله دروغ کمتر بهصورت جعل کامل خبر ظاهر میشود و بیشتر در قالب روایت ناقص ، حذف گزینشی اطلاعات و برجستهسازی هدفمند خود را نشان میدهد.
به گفته یکی از اساتید علوم ارتباطات دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز ، وقتی بخشی از واقعیت گفته نمیشود، مخاطب ناخواسته به نتیجهای میرسد که طراح پیام از پیش برای او تعیین کرده است.
شایعه و تهمت؛ فرسایش سرمایه اجتماعی
شایعهپراکنی و تهمتزنی، از مؤثرترین ابزارهای عملیات روانی هستند. شایعه با سرعت بالا منتشر میشود و تهمت اعتماد عمومی را هدف میگیرد. تکرار اتهامهای اثباتنشده جامعه را بهتدریج وارد چرخهای از بیاعتمادی میکند؛ چرخهای که در آن، هیچ روایت رسمی یا غیررسمی بهطور کامل پذیرفته نمیشود.
تحریف واقعیت با تغییر زاویه روایت
در جنگ نرم واقعیت معمولا حذف نمیشود بلکه بازتعریف میشود. یک رویداد محدود، بزرگنمایی میشود یا یک موفقیت، با تمرکز افراطی بر حاشیهها کماهمیت جلوه میکند. این تغییر زاویه روایت، بهمرور ادراک عمومی را دچار انحراف میکند، بیآنکه مخاطب متوجه نقطه آغاز این تغییر شود.
تبریز و مسئولیت رسانههای محلی
در شهری مانند تبریز، با پیشینه تاریخی و اجتماعی برجسته رسانههای محلی نقش ویژهای دارند. نزدیکی به مخاطب و شناخت دقیق بافت فرهنگی این رسانهها را به یکی از مهمترین بازیگران مقابله با جنگ نرم تبدیل میکند. به باور فعالان رسانهای استان، شتابزدگی و هیجانمحوری، میتواند رسانه محلی را ناخواسته در مسیر عملیات روانی قرار دهد.
سواد رسانهای؛ سپر دفاعی جامعه
سواد رسانهای توانایی تحلیل پیام، تشخیص منبع معتبر و درک نیت پنهان محتواست. جامعهای که به این مهارت مجهز باشد، کمتر تحت تأثیر فریب، شایعه و تحریف قرار میگیرد و قدرت انتخاب آگاهانهتری پیدا میکند. تقویت این سواد، یکی از مؤثرترین راههای مقابله با جنگ نرم است.
*
جنگ نرم، جنگی آرام اما عمیق است؛ جنگی که اگر دیده نشود، اثرش ماندگارتر خواهد بود. دشمنشناسی در این میدان به معنای شناخت روشها و ابزارهای عملیات روانی است، نه ایجاد هراس یا بدبینی. برای تبریز شهری با سابقه آگاهی اجتماعی و نقشآفرینی تاریخی ، حفظ هوشیاری رسانهای یک مسئولیت جدی و مستمر است.
حقیقت، اگر بهدرستی روایت نشود بهتدریج جای خود را به روایتهای تحریفشده میدهد و این همان زخمی است که جنگ آرام، بر ذهن جامعه باقی میگذارد.
