جارچی آذربایجان / علی اکبر همراز؛ امروز دیگر مفهوم «شهر هوشمند» تنها به نصب دوربینهای نظارتی، توسعه اینترنت یا ایجاد چند سامانه خدمات الکترونیکی محدود نمیشود. قلب تپنده یک شهر هوشمند، نظام تصمیمگیری مبتنی بر داده است؛ جایی که اطلاعات دقیق از ترافیک، آلودگی هوا، مصرف انرژی، حملونقل عمومی، ساختوساز، خدمات شهری و حتی میزان رضایت شهروندان، به صورت لحظهای جمعآوری و تحلیل میشود و مبنای تصمیم مدیران قرار میگیرد.
متأسفانه در بسیاری از شهرهای کشور، این حلقه هنوز کامل نشده است. دادههای شهری در سازمانهای مختلف پراکندهاند، سامانهها با یکدیگر ارتباط مؤثر ندارند، بسیاری از اطلاعات بهروز نیستند و در برخی موارد نیز اصلاً دادهای برای تصمیمگیری وجود ندارد. در چنین شرایطی، مدیریت شهری ناچار است بر اساس حدس، تجربه یا فشارهای مقطعی تصمیم بگیرد؛ تصمیمهایی که گاه هزینههای سنگینی را به شهر و شهروندان تحمیل میکند.
تحول دیجیتال، پیش از آنکه یک پروژه فناورانه باشد، یک تغییر در شیوه حکمرانی است. شهرداریها باید از سازمانهای خدماتمحور سنتی به سازمانهای دادهمحور تبدیل شوند؛ جایی که هر تصمیم، پیش از اجرا، بر پایه تحلیل اطلاعات، شبیهسازی سناریوها و ارزیابی پیامدها اتخاذ شود.
امروزه فناوریهایی مانند هوش مصنوعی، اینترنت اشیا، کلانداده، سامانههای اطلاعات مکانی (GIS) و داشبوردهای مدیریتی این امکان را فراهم کردهاند که مدیران شهری تصویری دقیق و لحظهای از وضعیت شهر داشته باشند. چنین مدیریتی نهتنها سرعت تصمیمگیری را افزایش میدهد، بلکه دقت، شفافیت، عدالت در توزیع خدمات و بهرهوری منابع را نیز بهبود میبخشد.
با این حال، فناوری بهتنهایی معجزه نمیکند. آنچه شهرهای موفق جهان را از دیگران متمایز کرده، فرهنگ استفاده از داده در فرآیند تصمیمسازی است. اگر مدیران همچنان تصمیمهای سنتی را بر تحلیل داده ترجیح دهند، پیشرفتهترین سامانهها نیز به آرشیوی از اطلاعات بلااستفاده تبدیل خواهند شد.
مدیریت شهری آینده، مدیریتی نیست که صرفاً پروژههای عمرانی بیشتری اجرا کند؛ بلکه مدیریتی است که بتواند پیش از وقوع مشکلات، آنها را پیشبینی کند، منابع را هوشمندانه تخصیص دهد و تصمیمهایی بگیرد که بر پایه واقعیتهای شهر باشد، نه برداشتهای شخصی.
اگر قرار است شهرهای ایران به سوی توسعه پایدار، افزایش کیفیت زندگی و رضایت شهروندان حرکت کنند، باید فناوری از یک ابزار جانبی به ستون اصلی تصمیمگیری شهری تبدیل شود. حلقه گمشده مدیریت شهری ایران نه کمبود پروژههای عمرانی، بلکه نبود حکمرانی دادهمحور است؛ حلقهای که تکمیل آن میتواند آینده شهرها را متحول کند.
