جارچی آذربایجان؛ سمیه گل محمدی/ در هفتههای اخیر، اخبار تلخ خودکشی در میان جوانان تبریز، بار دیگر نگاه جامعه را به زخمهای پنهان نسل امروز دوخت. تنها در چند ماه گذشته، چندین مورد خودکشی با قرص برنج در شهرهای مختلف کشور، از جمله تبریز، گزارش شده است؛ مادهای که در اصل برای مبارزه با آفات غلات استفاده میشود، اما حالا تبدیل به سلاحی خاموش علیه خود شده است.
بر اساس آمارهای غیررسمی، میانگین سنی افرادی که با این روش به زندگی خود پایان میدهند، بین ۱۸ تا ۳۰ سال است؛ نسلی که در میانه رؤیاها و بنبستها، گم شده است.
قرص مرگ؛ مادهای مرگبار در دسترس
قرص برنج یا «فسفید آلومینیوم»، سمی است که با تماس با رطوبت، گازی به نام فسفین آزاد میکند؛ گازی که در چند دقیقه میتواند سیستم تنفسی را فلج کند و جان انسان را بگیرد.
اما سؤال اساسی اینجاست: چگونه چنین مادهای خطرناک، بهراحتی در دسترس مردم قرار دارد؟
تحقیقات میدانی خبرنگار ما نشان میدهد که این قرص هنوز در برخی عطاریها و فروشگاههای غیرمجاز در حاشیه شهر، بدون هیچ مجوزی فروخته میشود. کافی است نامش را در گوگل یا کانالهای مجازی جستوجو کنید تا شمارههایی برای «فروش فوری قرص برنج» ببینید.
کارشناسان میگویند که ضعف نظارت، خلأ قانونی و نبود آگاهی عمومی، این سم را به کابوس خانوادهها تبدیل کرده است.
پشت پرده انتخاب مرگ
اما مسئله تنها به دسترسی آسان ختم نمیشود. پرسش مهمتر این است: چرا جوانی که در اوج زندگی است، تصمیم به پایان آن میگیرد؟
روانشناسان در گفتوگو با جارچی آذربایجان، دلایل متعددی را برمیشمارند:از فشار اقتصادی، بیکاری، ناامیدی از آینده و فروپاشی روابط عاطفی گرفته تا احساس بیارزشی، نبود شنونده، و گمگشتگی در هیاهوی مجازی.
یکی از روانپژوهان اجتماعی میگوید: نسل امروز در حالی بزرگ میشود که هر روز با تصاویر موفقیت دیگران بمباران میشود، اما خودش در واقعیت با کمبودها و بنبستها روبهروست. این تضاد، روان را میفرساید. وقتی کسی احساس میکند شنیده نمیشود، مرگ را فریاد آخر خود میبیند.
سکوت خانوادهها، زخم پنهان جامعه
در تبریز، شهری که فرهنگ غیرت، صبر و آبرو ریشه دارد، صحبت درباره مشکلات روانی هنوز تابو است. بسیاری از خانوادهها ترجیح میدهند از واژه «افسردگی» استفاده نکنند و بهجایش بگویند «خسته شده بود»، یا «یک لحظه عصبی شد».
اما این پنهانکاری، خود به گسترش بحران دامن میزند.
پدر یکی از قربانیان که نخواست نامش فاش شود، با چشمانی اشکآلود میگوید: دخترم همیشه لبخند میزد. هیچکس باور نمیکرد افسرده باشد. حالا هر بار از کنار اتاقش رد میشوم، بوی قرص برنج هنوز در ذهنم زنده میشود…
این روایتها نشان میدهد که خاموشی، خطرناکتر از بیماری است؛ سکوتی که شاید هر شب در خانهای تکرار میشود.
نقش فضای مجازی و فرهنگ مصرفی
فضای مجازی در سالهای اخیر به یکی از عوامل مؤثر در تشدید احساس ناکامی تبدیل شده است.
جوانان، مقایسهگر شدهاند؛ زندگیشان را با تصویرهای فیلترشده دیگران میسنجند و در این میان، احساس بیکفایتی در آنها رشد میکند.
کارشناسان میگویند که الگوسازی غلط از «موفقیت فوری» در شبکههای اجتماعی، باعث شده جوانی که از پس هزینههای زندگیاش برنمیآید، خود را شکستخورده ببیند.
از سوی دیگر، بازنشر گسترده خبرهای خودکشی در فضای مجازی، بدون نظارت روانی، خود به پدیدهای به نام «تقلید خودکشی» دامن زده است؛ جایی که فرد ناامید، خبر مشابهی میبیند و ناخودآگاه تصمیم مشابهی میگیرد.
مسئولیت اجتماعی و غیبت آموزش روانی
در مدارس و دانشگاهها، آموزش مهارتهای زندگی و کنترل هیجان هنوز جای خالی دارد.
دانشآموزان میآموزند چگونه فرمولهای ریاضی را حل کنند، اما نه اینکه چگونه با شکست عاطفی یا ناامیدی برخورد کنند.
در تبریز، برخی مراکز مشاوره تلاش کردهاند طرحهای آگاهیبخش درباره سلامت روان برگزار کنند، اما گستردگی بحران، از امکانات موجود فراتر رفته است.
روانشناسان پیشنهاد میکنند که باید در هر محله، خانههای امید یا مراکز مشاوره رایگان ایجاد شود؛ جایی که جوانان بتوانند بدون ترس از قضاوت، از کمک حرفهای بهرهمند شوند.
صدای امید در دل تاریکی
با وجود همه تلخیها، هنوز کورسویی از امید وجود دارد. چند گروه داوطلبانه در فضای مجازی با شعارهایی مانند «یک تماس تا زندگی» و «به حرف دلت گوش بده» راهاندازی شدهاند.این گروهها به جوانان یادآوری میکنند که مرگ راهحل نیست، فقط پایان فرصتهاست.
یکی از داوطلبان این کمپین میگوید: «ما با چند پیام ساده در دایرکت، گاهی جان کسی را نجات دادهایم. کافی است کسی حس کند که شنیده میشود.»
*
مرگ با قرص برنج، تنها یک مرگ نیست؛ فریاد خاموش نسلی است که شنیده نشد. نسلی که در ازدحام تکنولوژی، بیکاری و قضاوت، گم شده است.
جوان امروز، نه از زندگی بیزار است، بلکه از بیمعنایی و بیکسی خسته است.اگر جامعه، خانواده و مسئولان، گوش شنوا نداشته باشند، هر قرص برنج، نهتنها جان یک نفر، بلکه بخشی از آینده ما را میگیرد.
شاید وقت آن رسیده است که به جای پنهانکردن درد، آن را ببینیم و بفهمیم:
پیشگیری از خودکشی، با حرف زدن آغاز میشود. با گفتوگو، با مهربانی، با امید.
و شاید روزی برسد که دیگر بوی قرص برنج، یادآور مرگ نباشد؛ بلکه یادآور هشداری باشد که شنیده شد، پیش از آنکه دیر شود.
